فسفریک اسید (Phosphoric Acid)

• صنعت کود و کشاورزی : اسید فسفریک ماده اولیه تولید نمک‌های فسفات مانند دی‌آمونیوم فسفات، مونوآمونیوم فسفات و سوپرفسفات‌ها است که به عنوان کود در کشاورزی استفاده می‌شوند .
• پرداخت و پاک‌سازی فلزات : برای زدودن اکسید فلزات و آماده‌سازی سطح فولاد و آلومینیوم در عملیات اسیدشویی و الکتروپولیشینگ استفاده می‌شود .
• کاتالیست و عامل آبگیر : به‌عنوان کاتالیست در تولید نایلون و بنزین و همچنین عامل آبگیر در واکنشهای آلی به کار می‌رود .
• مواد نسوز و چسب‌ها : در ساخت مصالح نسوز از جمله آجرهای نسوز حاوی آلومینا و منیزیا به عنوان عامل اتصال‌دهنده استفاده می‌شود .
• صنایع غذایی و نوشیدنی : محلولهای رقیق اسید فسفریک برای تعدیل اسیدیته و طعم‌دهی در نوشابه‌های گازدار ، آبمیوه، مربا و ژله‌ها استفاده می‌شود؛ همچنین به عنوان نگهدارنده در قند و تولید آنتیبیوتیک‌ها به کار می‌رود .
• مواد شوینده و پاک‌کننده : در پاک‌کننده‌های خانگی و صنعتی، مواد شوینده و مواد ضدزنگ به کار می‌رود .
• سایر کاربردها : در حکاکی لیتوگرافی، دندانپزشکی (سیمان دندانی) ، انعقاد لاتکس، خالص‌سازی آب اکسیژنه و تهیه نساجی کاربرد دارد .

شرایط نگهداری ایمن : اسید فسفریک معمولا به شکل محلول غلیظ ( تا 8۵ ٪ وزنی ) یک مایع بیرنگ، چسبناک و خورنده است . برای نگهداری، از ظروف پلاستیکی یا پوشش دار مقاوم در برابر اسید استفاده کنید و از به کاربردن ظروف فلزی خودداری نمایید، زیرا این اسید می تواند فلزات را خورده و تولید گاز هیدروژن کند. ظرف نگهداری باید محکم بسته باشد تا ورود رطوبت و دی اکسیدکربن هوا ( که می تواند باعث آلودگی یا تشکیل رسوب در اسید شود) به حداقل برسد . اسید فسفریک را در جای خنک و دارای تهویه مناسب انبار کنید. دمای اتاق برای نگهداری کافی است، اما اگر دما بسیار پایین رود ممکن است اسید غلیظ متبلور شود ( اسید 8۵ ٪ در حدود 2۰ °C ممکن است جامد گردد ). انبارش دور از مواد ناسازگار اهمیت دارد – به ویژه دور از بازهای قوی ( مانند هیدروکسید سدیم و …) ، مواد آلی قابل احتراق، ترکیبات اکسیدکننده و کاهنده . این ماده را نباید در کنار مواد غذایی یا ظروف مصرفی ( به دلیل خاصیت خورندگی و آلودگی ) نگهداری کرد .

ملاحظات حمل ونقل : اسید فسفریک جزء مواد خطرناک کلاس 8 ( خورنده ) طبقه بندی می شود . برای محلول های رایج (مثلا 8۰–8۵٪) شماره UN 1805 تعیین شده است. بسته به غلظت، گروه بسته بندی II یا III به آن اختصاص می‌یابد (معمولا اسیدهای فسفریک با خلوص بالاتر در PG III قرار می گیرند که خطر کمتری نسبت به اسیدهای معدنی قویتر دارند ( عنوان صحیح حمل برای محلول ها «Phosphoric Acid, Solution» است . برچسب خورنده ( کلس8) باید روی ظروف حمل نصب شود . در مقررات حمل زمینی (ADR) این ماده تحت کد ماده 80 (شماره کلاس خوردندگی) قرار دارد و محدودیت خاصی جز رعایت استاندارد ظرف بندی ( معمولا بشکه های پلی اتیلنی یا مخازن IBC پوشش دار ) و جلوگیری از نشت ندارد . توجه شود که ظروف فلزی حمل باید از داخل پوشش مقاوم داشته باشند یا از جنس هایی چون پلیمرهای مهندسی باشند تا خورده نشوند .

خطرات در صورت نشت یا آسیب بسته‌بندی : اسید فسفریک یک اسید معدنی خورنده است که تماس آن با پوست و چشم باعث سوختگی شیمیایی شدید می شود . در صورت نشت، ابتدا محدوده را ایمن کنید . چون این اسید کمتر فرار است، بخارات زیادی متصاعد نمی کند اما تماس با فلزات در محل نشت می تواند تولید گاز هیدروژن قابل انفجار نماید . بنابراین از نزدیک شدن هرگونه شعله یا جرقه به محل نشت پرهیز کنید . برای کنترل نشت، از مواد جاذب خنثی غیرقابل احتراق ( مانند خاک ، ورمیکولیت یا پتوی شیمیایی ) استفاده کنید . پس از جذب، ماده را داخل ظرف پلاستیکی / شیشه‌ای قابل بستن جمع آوری نمایید . باقیمانده اسید را میتوان با احتیاط و به آرامی با محلول جوش شیرین ( بی‌کربنات سدیم ) یا آهک خنثی کرد .

هشدار : اسید فسفریک با برخی مواد شیمیایی واکنش های شدید دارد – به عنوان مثال با آب ( در حجم زیاد ) واکنش گرمازا و پاششی دارد، با آمونیاک یا هیپوکلریت (وایتکس ) واکنش داده و گازهای سمی ( مانند گاز کلر ) آزاد میکند. همچنین با نیترو متان مخلوط شدن میتواند واکنش انفجاری داشته باشد. بنابراین از ورود اسید به این مواد یا فاضلابهای محتوی ترکیبات ذکرشده باید اکیدا جلوگیری شود . اسید فسفریک با بازهای قوی و سایر اسیدهای قوی نیز واکنش بسیار گرمازا دارد و با مواد آلی (الکلها، آمین ها ) میتواند باعث کربونیزه شدن و تولید حرارت شود. محیط نشت را کاملا شستشو ندهید مگر پس از خنثی سازی، چون اسید رقیق نشده میتواند به سیستم فاضلاب و محیط زیست آسیب بزند . این ماده برای آب های سطحی خطرناک است زیرا با کاهش pH موجب مرگ آبزیان می شود.