نیترات نقره (Silver nitrate)

عکاسی سنتی و فیلم : نیترات نقره با واکنش با هالیدها، هالیدهای نقره حساس به نور تشکیل میدهد که جزء اصلی فیلم و کاغذ عکاسی هستند .

پزشکی و ضدعفونی : محلولهای رقیق این ترکیب برای ضدعفونی زخم‌ها، سوختگی‌ها و بافت‌های اضافی استفاده می‌شود؛ چوب نیترات نقره برای برداشتن زگیل و بندآوردن خونریزی به‌کار می‌رود .

تحلیل شیمیایی : به‌عنوان معرف در تیتراسیون و شناسایی یون‌های هالید (کلرید، برومید، یدید) به‌کار می‌رود .

تصفیه آب : یون‌های نقره خاصیت ضدباکتریایی دارند و نیترات نقره در سیستم‌های تصفیه آب برای حذف میکروارگانیسم‌ها به کار می‌رود .

آبکاری و الکترولیز : در آبکاری نقره، نیترات نقره منبع یون نقره است که روی فلزات پوشش داده می‌شود تا ظاهر براق و مقاومت به خوردگی ایجاد کند .

تولید نانوذرات نقره و ترکیبات دیگر : نیترات نقره پیش‌ماده اصلی برای سنتز نانوذرات نقره و سایر ترکیبات نقره در الکترونیک، کاتالیز و مواد ضد میکروبی است .

شرایط نگهداری ایمن : نیترات نقره جامدی بلورین، اکسیدکننده قوی و حساس به نور است . برای حفظ پایداری، باید آن را در ظروف کاملا دربسته و تیره رنگ ( مانند شیشه کهربایی یا ظروف پلی اتیلنی کدر ) نگهداری کرد تا از برخورد نور جلوگیری شود. نور میتواند نیترات نقره را به نقره فلزی کاهیده و باعث تیره شدن کریستالها ( تشکیل لایه نقره ) شود . محل نگهداری باید خنک و دارای تهویه باشد و از رطوبت دوری شود، زیرا نیترات نقره جاذب رطوبت است و در صورت حل شدن بر خاصیت خورندگی اش افزوده می شود .

بسیار مهم : این ماده را دور از مواد قابل اشتعال، احیاکننده ها و ترکیبات آلی نگهداری کنید. نیترات نقره به عنوان یک اکسیدکننده میتواند باعث آتش گرفتن مواد آلی مجاور شود یا در صورت تماس با آنها واکنش شدید دهد .  از قرار دادن آن در کنار موادی مانند سوختها، کاغذ، پارچه، چوب، حلال های آلی و مواد کاهنده ( مانند پودر فلزات یا تیوسولفات ها ) خودداری کنید . همچنین این ماده با برخی لاستیکها و پلستیکها واکنش داده یا آنها را تخریب میکند. بنابراین بهتر است در ظرف اصلی خود نگهداری شود و در صورت نیاز به استفاده از پیمانه یا ظروف ثانویه، از شیشه یا پلستیک های مقاوم ( مانند تفلون ) استفاده شود .

ملاحظات حمل ونقل : نیترات نقره به دلیل خاصیت اکسیدکنندگی و خورندگی آن، در حمل ونقل مواد خطرناک طبقه‌بندی می‌شود . شماره UN آن 1493 است و در کلس 5.1 مواد اکسیدکننده  قرار دارد. معمولا در گروه بسته‌بندی II حمل می‌شود که نشان‌دهنده خطر اکسیدکنندگی قابل توجه است. عنوان حمل ونقل : «Silver Nitrate, oxidizing solid, UN1493, PG II».  برای حمل این ماده باید برچسب اکسیدکننده ( دایره شعله دار ) و خورنده ( در صورت محلول بودن ) الصاق گردد . طبق قوانین دریایی (IMDG)، نیترات نقره به عنوان آلاینده محیط زیست دریایی نیز شناخته می شود و باید علامت ” ” ( خطر برای آبزیان ) روی بسته بندی درج شود . به دلیل اکسیدکننده بودن، نباید با مواد سوختنی در یک وسیله نقلیه یا کانتینر بدون جداسازی مناسب حمل شود . همچنین بسته ها باید محکم و نشتی  ناپذیر بوده و معمولا مقدار مجاز هر بسته محدود است . خطرات در صورت نشت یا آسیب بسته بندی : نشت نیترات نقره بسیار خطرناک است زیرا این ماده هم خورنده است ( به ویژه محلول های آن با ایجاد نیتریک اسید موضعی پوست را می سوزاند و هم اکسیدکننده که می تواند باعث آتش سوزی مواد آلی اطراف گردد . بلور یا محلول نشت کرده ممکن است سطوح چوبی، پارچه یا کاغذ را آلوده کرده و پس از خشک شدن، آن مواد در تماس با منبع جرقه به شدت شعله ور شوند . در هنگام نشت، از پودرهای آتش نشانی معمولی یا مواد قابل اشتعال برای جذب استفاده نکنید (مثلا خاک اره یا پارچه هرگز برای پاک کردن استفاده نشود چون خطر آتش گیری دارد . به جای آن ، از جاروب کردن ملیم پودر ( برای جلوگیری از پراکنده شدن گرد نقره ) و جمع آوری در ظرف غیرقابل شکست و دربسته استفاده کنید. در صورت مایع بودن نشت، ابتدا با ماده جاذب خنثی مانند ورمیکولیت آن را جذب کرده و سپس پسماند را در ظرف دربسته منتقل نمایید . افراد درگیر در پاکسازی باید از دستکش مقاوم شیمیایی، محافظ چشم و ترجیحا  ماسک استفاده کنند .

 آلودگی محیطی : نیترات نقره برای محیطزیست به شدت سمی است؛ تماس آن با خاک و آب می تواند ارگانیسم های خاکزی و آبزی را مسموم کند . حتی در غلظتهای پایین، یون نقره به آبزیان آسیب جدی میزند و اثرات پایدار در محیط دارد. بنابراین از ورود ماده به آبهای جاری یا فاضلاب جلوگیری شود و هرگونه پسماند آلوده به طور صحیح به عنوان پسماند خطرناک تحویل گردد . در صورت آتش سوزی ناشی از نیترات نقره، دود سمی اکسیدهای نیتروژن آزاد میشود.آتش را میتوان با مقادیر زیاد آب خاموش کرد اما باید توجه داشت آب آلوده نیز به محیط تخلیه نگردد و جمع‌آوری شود.