تیونیل کلراید (Thionyl Chloride)

• عامل کلرزنی در سنتز آلی: مهمترین کاربرد تیونیل کلراید تبدیل الکل‌ها به آلکیل کلرید و اسیدهای کربوکسیلیک به اسیل کلرید است. این واکنش در تولید واسطه‌های دارویی، مواد شیمیایی ریز، ویتامین‌ها و رنگ‌زاها استفاده می‌شود .
• تولید سایر ترکیبات کلریددار: برای تهیه تیونیل برمید و تیونیل فلوراید یا ترکیبات سولفینیل دیگر به‌کار می‌رود .
• فرآیندهای خاص آلی: از تیونیل کلراید در واکنش پومرر (Pummerer rearrangement) و به‌عنوان یک عامل آبگیر استفاده می‌شود و در باتری‌های لیتیوم ‑ تیونیل کلراید (Li–SOCl₂) به‌عنوان کاتد استفاده می‌شود.

شرایط نگهداری ایمن : تیونیل کلراید مایعی بیرنگ و دودزا با بوی تند است که به شدت با آب واکنش می دهد . این ماده باید در ظرف های کاملا مهروموم شده و نفوذناپذیر به رطوبت (ترجیحا شیشه ای با درپوش تفلونی ) نگهداری شود. انبار باید خشک، خنک و دارای تهویه کافی باشد و دور از هر گونه منبع رطوبت نگهداری شود . حضور کمترین رطوبت یا آب می تواند باعث واکنش شدید و تولید گازهای سمی شود . همچنین ظروف حاوی تیونیل کلراید را دور از نور مستقیم و ترجیحا در محیط تاریک نگه دارید، زیرا نور طولانی مدت می تواند باعث تجزیه تدریجی آن شود. انبارش این ماده حتما در محل قفل شده یا تحت کنترل انجام شود. چون جزو مواد بسیار خورنده و خطرناک است . از نگهداری آن در کنار مواد قابل احتراق، اکسیدکننده ها، ترکیبات دارای هیدروکسیل ( مانند الکل ها ) یا آمین ها خودداری کنید (این مواد با تیونیل کلراید واکنش شدید دارند ).

ملاحظات حمل ونقل : تیونیل کلراید یک ماده خطرناک است . طبق مقررات بین المللی، شماره UN آن 1836 می باشد. در طبقه بندی ADR/IMDG در کلاس 8   با گروه بسته بندی I( خطر بسیار زیاد ) دسته بندی شده است. عنوان صحیح «Thionyl Chloride, 8, UN1836, PG I» است .

 برچسب خورنده باید روی بسته بندی الصاق شود . علاوه بر این، در اسناد حمل جاده ای کد ویژه ای  مانند Tunnel Code: E)  به آن اختصاص یافته که بیانگر منع عبور از تونل ها در صورت حمل مقادیر زیاد است. حمل ونقل آن نیازمند ظروف مخصوص مقاوم به خوردگی ( مانند سیلندرهای پوشش دار یا بطری های شیشه ای در جعبه های محافظ ) است

خطرات در صورت نشت یا آسیب بسته بندی : تیونیل کلراید در تماس با رطوبت یا آب به شدت واکنش داده و گازهای سمی و خورنده (کلرید هیدروژن و دی اکسید گوگرد ) آزاد می کند. حتی رطوبت هوا میتواند باعث دودکردن این ماده شود ، بنابراین در صورت نشت، فورا محیط را تهویه کنید و از هرگونه تماس ماده نشت کرده با آب (حتی هوای مرطوب ) جلوگیری نمایید . حضور این گازها در محیط می تواند برای چشم، پوست و دستگاه تنفسی بسیار خطرناک باشد ( باعث سوختگی شیمیایی و آسیب ریوی می شوند ). هنگام نشت، نزدیک شدن بدون حفاظت مناسب اکیدا ممنوع است – از ماسک کامل با فیلتر اسیدی / آلی یا دستگاه تنفسی خودکفا، دستکش مقاوم (مثلا بوتیل ) ، لباس محافظ شیمیایی و عینک بهره ببرید . برای مهار نشت ، هرگز از آب استفاده نکنید ( اضافه کردن آب انفجاری از کنترل خارج میشود ) . به جای آن از جاذب های خشک و خنثی مانند شن، ماسه یا خاک دیاتومه استفاده کنید و ماده ریخته شده را با احتیاط جمع آوری کرده در ظرف فولادی یا شیشه ای دربسته قرار دهید. تمامی منابع جرقه و حرارت را دور کنید ( گرچه خود ماده غیرقابل اشتعال است، اما واکنش با آب ممکن است گازهای قابل اشتعال آزاد کند ) . پس از پاک‌سازی، بقایا را با محلول سدیم بی کربنات بسیار رقیق به صورت کنترل شده خنثی کنید و محیط را کاملا تهویه نمایید. به دلیل واکنش پذیری بالا، بسته بندی های آسیب دیده تیونیل کلراید را نباید به صورت معمولی دور ریخت؛ حتما با اطلاع به تیم ایمنی و آتش نشانی، اقدامات دفع انجام شود.